Lịch Sử Của Việt Nam

Khai Thác Boxit Ở Tây Nguyên

( Hay Bức Màn Bauxite Và Âm Mưu Tây Nguyên)

1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 49, 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 59, 60, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 70, 71, 72, 73, 74, 75, 76, 77, 78, 79, 80, 81, 82, 83, 84, 85, 86, 87, 88

Tập 2

Suy nghĩ về Dự án Bauxite Tây Nguyên

Tiến sĩ Tô Văn Trường 17-02-2009

...

Một trong những vấn đề được nhiều người quan tâm khi giải phóng mặt bằng khai thác bauxite là việc tái định cư, đền bù đất đai. Đây là khó khăn nhức nhối nhất đối với các địa phương, nhất là đối với vùng rất nhạy cảm về chính trị xã hội như Tây Nguyên. Việc xử lý như thế nào đối với vấn đề sử dụng đất, sao cho có hiệu quả, nếu không sẽ có thể có những ảnh hưởng đến chính trị không chỉ tại địa bàn tỉnh và cả khu vực Tây Nguyên.

Nhiều luận cứ đưa ra về việc phát triển kinh tế - xã hội, bỏ quên một điểm cốt lõi: dự án phát triển có thể mang lại tác hại cho một bộ phận xã hội, một cộng đồng mà họ không được hưởng lợi gì từ dự án, lại hoàn toàn không được đền bù. Nông dân mất đất có tiền đền bù đã đành, nhưng tiền đền bù này có giúp họ mua được ở nơi khác, mảnh đất với diện tích và độ mầu mỡ tương đương hay không? Đa phần là không. Còn đất là còn cách kiếm sống tuy nhọc nhằn, tuy không sang giàu, nhưng chấp nhận được. Không còn đất, họ không thể chuyển nghề có hiệu quả, rồi dần dà tiền đền bù tiêu xài hết, họ và đám con cháu sẽ sống bằng cách nào? Rồi những sông rạch bị ô nhiễm đến nỗi không ai dám dùng nước, ruộng rẫy bị ô nhiễm, năng suất tụt giảm, thì chưa hề có tiền lệ để đền bù cho người dân Việt Nam.

7. Ảnh hưởng đếnan ninh, quốc phòng:

Có lẽ vì lý do “tế nhị” nào đó, nên rất ít người đề cập đến yếu tố người nước ngoài ở Tây Nguyên. Đầu năm 1975, Bộ Chính trị khi bàn về phương án giải phóng Miền Nam đã có chủ trương rất sáng suốt, đại ý “Ai chiếm được Tây Nguyên, người ấy sẽ làm chủ được miền Nam”. Nhờ đó, mới có trận đánh mở màn Buôn Mê Thuật làm khâu đột phá buộc địch phải tháo chạy khỏi Tây Nguyên, quân ta thừa thắng, thần tốc, tổng tiến công giải phóng Miền Nam, thống nhất đất nước. Ngay nay, không hiểu ai tham mưu cho những người có trách nhiệm quản lý đất nước lại có chủ trương “mở cửa” để người nước ngoài, nhất là người Trung Quốc nổi tiếng với công nghệ lạc hậu, gây ô nhiễm môi trường đến khai thác tài nguyên thiên nhiên ở Tây Nguyên với các hệ lụy khôn lường! Ngay cả việc tiêu thụ sản phẩm bauxite chủ yếu là xuất khẩu sang TQ, gặp trường hợp không vừa lòng vì lý do nào đó, chỉ cần bạn “hắt hơi, xổ mũi” cũng đưa ta vào thế “tiến thoái, lưỡng nan”!

Người dân Việt Nam, từ tâm khảm luôn trân trọng giá trị của tình hữu nghị, biết ơn sự giúp đỡ chí tình, hiệu quả của nhân dân Trung Quốc trong những năm tháng gian khó của cuộc chiến tranh thống nhất đất nước cũng như khi xây dựng tổ quốc. Nhưng người dân Việt Nam cũng khó quên vào lúc 5g25’ sáng ngày 17-2-1979, Trung Quốc nổ súng trên toàn tuyến biên giới Việt Nam từ Phong Thổ (Lai Châu) đến Móng Cái. Cuộc chiến xảy ra dù với bất cứ lý do nào cũng thật tàn khốc, nhiều hy sinh, mất mát. Mới đây, tôi nhận được thư của người bạn được tham dự khóa học bồi dưỡng kiến thức quốc phòng an ninh ở Quân khu I, kể lại: “Lạ một điều là từ đại tá chính ủy nhà trường đến đồng chí thượng tá giảng viên mà cũng phủ nhận hồi năm 1979 mình với Trung Quốc đánh nhau mà chỉ cho là “xung đột võ trang”. Điều trớ trêu là khi có đoàn đại biểu Trung Quốc đến thăm nhà trường thì phải cất hết những hiện vật truyền thống về cuộc chiến 1979 ở nhà truyền thống đi”!? Theo tôi, quá khứ, rất cần khép lại để thêm bạn, bớt thù nhưng sự thật lịch sử không được phép làm “méo mó” hoặc cố tính né tránh.

Những năm gần đây, Trung Quốc đẩy mạnh đầu tư và buôn bán với Việt Nam. Chúng ta luôn trân trọng và đánh giá cao thành tựu phát triển kinh tế của nước láng giềng khổng lồ nhưng cũng không quên bài học về tăng trưởng nóng mà hậu quả ô nhiễm môi trường và nguồn nước, gây thiệt hại hàng năm đến 200 tỷ đô la. Bởi vậy, phải luôn tỉnh táo, đánh giá, xem xét thận trọng, hiệu quả của các chương trình, dự án, đặc biệt là năng lực của các nhà đầu tư, nhà thầu của Trung Quốc.

Năm 2007, tôi viết thư gửi Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng phản ánh những yếu kém, bất cập về năng lực của nhà thầu Tianjin-Chec 3 của Trung Quốc thực hiện Dự án vệ sinh môi trường lưu vực kênh Nhiêu Lộc-Thị Nghè ở thành phố Hồ Chí Minh gây ra các tác hại cả về kinh tế lẫn xã hội. Thủ tướng đã quan tâm, chỉ đạo Bộ Kế hoạch Đầu tư thành lập ngay một đoàn Thanh tra vào TP.HCM xác minh các vấn đề trong nội dung bức thư. (Một số tờ báo đã đưa tin vấn đề này). Đến ngày nay, càng chứng minh rõ các vấn đề đã cảnh báo trong lá thư gửi Thủ tướng là hoàn toàn chính xác.

8. Bài học kinh nghiệm

Gần đây, công luận phản ánh ý kiến của người dân hoan nghênh Chính phủ và chính quyền Hà Nội sau khi nghe ý kiến phản biện của các nhà khoa học và người dân đã cho dừng các dự án xây dựng nhà máy thép Posco ở vịnh Vân Phong; Dự án xây dựng trung tâm thương mại ở chợ âm phủ Hà Nội; Bộ Y tế dừng một số tiêu chuẩn sức khỏe trong cấp bằng lái xe. Tôi còn nhớ câu chuyện về việc lựa chọn phương án xây dựng nhà máy thủy điện Sơn La cao, Sơn La thấp trước đây. Theo kể lại, sau khi nghe các cơ quan chức năng trình phương án, Thủ tướng Chính phủ Phan Văn Khải tổ chức họp, bỏ phiếu lựa chọn phương án. Trong số hơn 20 thành viên Chính phủ dự buổi họp hôm đó, hầu hết mọi người đều bỏ phiếu ủng hộ phương án Sơn La cao, chỉ có GS.TS Đặng Vũ Minh giám đốc Trung tâm Khoa học Công nghệ Quốc gia (Nay là Viện Khoa học Công nghệ Việt Nam) bỏ phiếu cho phương án Sơn La thấp và Bộ trưởng Bộ giáo dục & Đào tạo Nguyễn Minh Hiển bỏ phiếu trắng. Sau đó, nhờ sự phản ứng mạnh mẽ của các nhà khoa học, đặc biệt là Hội Thủy lợi, Chính phủ đã xem xét lại và quyết định chọn phương án thủy điện Sơn La thấp và đang được xây dựng như ngày nay.

Chúng ta có quyền đặt ra câu hỏi đối về công tác quản lý đất nước “Vì sao một số chủ trương lớn, các chương trình, dự án với mục tiêu tốt đẹp là phát triển kinh tế cho đất nước nhưng khi ra quyết định lại thường gặp phải các phản ứng bất lợi từ người dân?”. Mỗi lần phải dừng dự án, không phải chỉ tổn thất, mất mát về kinh tế bởi vì “Mất tiền là mất ít, mất uy tín là mất nhiều nhưng mất lòng tin mới là mất tất cả”. Để đạt được sự đồng thuận cao trong xã hội, mỗi khi đề xuất các chủ trương, chính sách, phải rút kinh nghiệm từ những bài học trong quá khứ, lựa chọn, sử dụng những người tham mưu thực sự tài giỏi cả lý luận và thực tế, có bản lãnh, tâm huyết và những người ra quyết sách phải đủ cả TÂM và TẦM. Mọi chủ trương, chính sách có công khai, minh bạch, coi trọng công tác phản biện khoa học và phản biện xã hội thì mới đi vào cuộc sống và được lòng người.

Kết luận vàkiến nghị:

Nguyên lý điều hành quản lý Nhà nước là trách nhiệm, quyền lợi và quyền hạn. Nếu quyền hạn lớn hơn trách nhiệm dễ sinh ra tham nhũng, quan liêu. Nếu quyền lợi không gắn với trách nhiệm sẽ mất hiệu lực. Tư duy “nhiệm kỳ” chính là nguyên nhân làm hạn chế TẦM NHÌN trong hoạch định chủ trương, chính sách của trung ương cũng như chính quyền địa phương.

Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển con người và sinh vật. Các nhà khoa học từ lâu đã cảnh báo Việt Nam đang phải đương đầu với các vấn đề về môi trường như nạn phá rừng, khai thác quá mức tài nguyên sinh học, tài nguyên đất xuống cấp, thiếu nguồn nước ngọt trong khi ô nhiễm ngày càng nghiêm trọng, dân số tăng nhanh dẫn đến đói nghèo v.v... Cảnh báo trên, ít nhiều được một số người có trách nhiệm quan tâm nhưng do các nguyên nhân khách quan và chủ quan, các chủ trương chính sách và các biện pháp đưa ra không đáp ứng được yêu cầu làm cho chất lượng sống của người dân thực sự đã vào mức báo động đỏ. Đã đến lúc Việt Nam nên đặt lại mục tiêu phát triển cho đúng đắn hơn!

Từ trước đến giờ, mục tiêu chủ yếu vẫn là tăng GDP. Với mặt bằng kinh tế thấp thì việc này tạm chấp nhận được, vì mục đích cấp bách là đưa đất nước thoát nhanh ra khỏi cảnh đói nghèo. Nhưng một khi đã thoát nghèo, thậm chí một bộ phận xã hội đã giàu có thì ta càng cần phải nghiêm túc trong hành động, chứ không chỉ nói suông để bảo vệ môi trường.

Lúc trước, ta tạm chấp nhận hy sinh một con sông để một nhà máy xả nước thải chưa qua xử lý đổ ra sông này, mục đích giúp địa phương thu thêm thuế, GDP được tăng lên. Bây giờ, không thể làm thế nữa, và phải biết quý trọng nguồn nước (phải biết giữ gìn và bảo vệ nó). Kinh nghiệm đau thương đã xảy ra khá nhiều sông rạch ở ngoại thành TP. Hồ Chí Minh không còn thủy sản, dân không dám dùng nước dù là để tắm rửa, thậm chí tàu nước ngoài (Nhật Bản, Singapore) tẩy chay không vào sông Thị Vải vì sợ ô nhiễm làm hư hại vỏ tàu. Rõ ràng các trường hợp này, là lợi hoàn toàn bất cập hại, dù các nhà máy có tăng nguồn ngân sách cho ta bao nhiêu chăng nữa.

Lúc trước, ta tạm chấp nhận hy sinh một khoảnh môi trường, một cộng đồng nghèo khó để một công ty đặt nhà máy phá dỡ tàu biển với cùng mục đích giúp chính quyền có thêm thuế, GDP được tăng lên. Bây giờ phải nhất quyết chống lại ô nhiễm chất thải độc hại vốn rất tốn kém để xử lý, mà không xử lý thì hậu quả có thể kéo dài trong nhiều thế hệ. Cái giá cho tương lai như vậy là quá đắt.

1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 49, 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 59, 60, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 70, 71, 72, 73, 74, 75, 76, 77, 78, 79, 80, 81, 82, 83, 84, 85, 86, 87, 88

Quân Sử Việt Nam (Top)